Mái ngói xám phủ lên những hàng cột đỏ, phía trước là một khoảng sân có tượng và các công trình bằng đá. Rokuharamitsuji nằm giữa khu phố, không cần con đường lên núi dài để tạo cảm giác xa cách với đời sống. Điều khiến nhiều người nhớ chùa lại là một pho tượng trong bộ sưu tập: nhà sư Kuya đang bước đi, từ miệng hiện ra sáu hình Phật nhỏ. Lời niệm vốn chỉ nghe được bỗng có hình dáng, mở ra một câu chuyện vừa lạ mắt vừa rất gần với những con người từng sống ở Kyoto.
Rokuharamitsuji: một điểm ghé ở phía nam Higashiyama
Rokuharamitsuji / 六波羅蜜寺 là ngôi chùa thuộc phái Shingon Chisan, trong khu Rokuhara ở phía nam Higashiyama. Chùa nằm gần các hướng đi về Kenninji và khu Gojo, phù hợp để ghép vào một buổi dạo có trọng tâm về lịch sử hoặc nghệ thuật.
Đây cũng là điểm thứ 17 của tuyến hành hương Saigoku Kannon gồm 33 chùa. Những người tới lễ vì thế có thể mang theo một hành trình dài hơn rất nhiều so với quãng đường vừa đi qua khu phố. Với khách du lịch, biết điều này giúp nhận ra chùa vẫn có đời sống tín ngưỡng riêng, bên cạnh giá trị của một điểm tham quan.
So với những quần thể chùa có khu vườn rộng, nét đáng dành thời gian ở Rokuharamitsuji là công trình chính, các dấu tích trong sân và bộ sưu tập điêu khắc. Nếu muốn hiểu vì sao một ngôi chùa giữa phố lại được người yêu mỹ thuật nhắc tới, nên dành quỹ thời gian cho cả phần tượng, thay vì chỉ dừng chụp mặt ngoài.
Từ câu chuyện Kuya tới những biến động của Rokuhara
Theo lịch sử do chùa công bố, mốc khởi dựng gắn với Kuya vào năm 951; tư liệu cũng ghi một lễ hoàn thành các công trình lớn năm 963. Hai mốc kể về những bước phát triển khác nhau của nơi thờ tự, không nên gộp thành một ngày duy nhất rồi coi mọi công trình hiện nay đều có cùng tuổi.
Rokuhara về sau gắn với gia tộc Taira cuối thời Heian và với bộ máy cai quản của chính quyền võ sĩ trong thời Kamakura. Một khu phố tưởng như nhỏ trên lịch đi bộ hôm nay đã từng nằm giữa những thay đổi lớn của Kyoto. Câu chuyện ấy giải thích phần nào vì sao chùa giữ nhiều ký ức liên quan tới các nhân vật lịch sử.
Chính điện hiện nay gắn với đợt xây dựng năm 1363, rồi được trùng tu qua nhiều thời kỳ. Sắc đỏ nhìn thấy trong ảnh là một phần diện mạo công trình được giữ gìn và phục hồi, không phải dấu hiệu cho biết ngôi chùa mới được lập. Dáng mái, hàng cột và sân nhỏ có thể được xem cùng câu chuyện lịch sử, thay vì tách thành một phần kiến trúc chỉ để chụp hình.
Tên Rokuharamitsu chỉ sáu ba-la-mật trong Phật giáo: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ. Chùa giải thích đó là những cách tu tập trong đời sống. Với người đọc Việt Nam, ý nghĩa của tên gọi vì thế có thể quen thuộc hơn âm tên Nhật khá dài lúc mới nghe.
Những hoạt động và trải nghiệm tại Chùa Rokuharamitsuji
Pho tượng Kuya: khi lời niệm có thể nhìn thấy
Tượng Kuya Shonin đứng là tác phẩm của Kosho, con của nhà điêu khắc Unkei, thuộc thời Kamakura. Nhà sư được thể hiện trong dáng đi, cầm gậy và dụng cụ gõ, với sáu hình Phật A Di Đà nhỏ nối ra từ miệng. Chi tiết ấy gắn với lời niệm Nam mô A Di Đà Phật, viết bằng sáu chữ Hán 南無阿弥陀仏.
Điểm đặc biệt không nằm ở việc tượng thật lớn. Một động tác đang dở, dáng người trên đường và chuỗi hình nhỏ trước miệng khiến người xem có thể hiểu câu chuyện bằng mắt. Nghệ nhân đã đưa một hành động và một niềm tin vào cùng hình khối, thay vì chỉ làm chân dung một nhân vật nổi tiếng.
Kuya là nhà sư gắn với đời sống dân chúng Kyoto thời Heian. Tư liệu của Bảo tàng Quốc gia Tokyo kể về việc ông giúp người nghèo, đào giếng và truyền dạy Phật pháp giữa những thời kỳ dịch bệnh, biến động. Chính hình ảnh một người đi trong dân gian giúp pho tượng có sức gợi gần gũi, dù người xem chưa biết nhiều về lịch sử Phật giáo Nhật Bản.
Tác phẩm được xếp là Tài sản văn hóa quan trọng của Nhật Bản. Khi tìm hiểu, nên phân biệt tượng Kuya trong bộ sưu tập với những tượng đặt ngoài sân chùa; chúng không cùng là một tác phẩm chỉ vì xuất hiện ở cùng địa điểm.
Reiwakan: dành thời gian cho những gương mặt trong tượng
Reiwakan là nơi lưu giữ, giới thiệu nhiều tác phẩm điêu khắc của chùa. Bên cạnh tượng Kuya còn có các tượng Địa Tạng, Dược Sư, Tứ Thiên Vương và tượng chân dung liên quan đến những nhân vật trong lịch sử. Hiệp hội Bảo tàng Kyoto nhấn mạnh bộ sưu tập từ thời Heian và Kamakura là điểm đáng xem của Rokuharamitsuji.
Một tác phẩm thường được nhắc tới là tượng nhà sư ngồi được cho là chân dung Taira no Kiyomori. Bảo tàng Quốc gia Tokyo dùng cách ghi nhận có lưu ý về danh tính này. Người từng nghe chuyện gia tộc Taira có thể thấy thú vị khi hình ảnh nhân vật được thể hiện qua dáng một người tu hành, cầm cuộn kinh, khác với việc chỉ nhớ tới ông như một người nắm quyền.
Không cần biến lượt xem thành bài kiểm tra tên tượng. Có thể bắt đầu từ một tác phẩm mình thấy gần gũi, nhìn dáng người, gương mặt, bàn tay và nếp áo, rồi đọc phần giải thích bên cạnh. Những chi tiết nhỏ thường giúp nhớ tác phẩm lâu hơn một danh sách niên đại.
Chùa thờ tượng Quan Âm mười một mặt là pho tượng kín, không phải đối tượng được trưng bày thường xuyên. Vì vậy, một lượt ghé thông thường nên được lên kế hoạch quanh những phần có trong tuyến tham quan và bộ sưu tập được giới thiệu, không mặc định sẽ nhìn thấy mọi bảo vật của chùa. Có thể xem giới thiệu bảo vật của Rokuharamitsuji để chuẩn bị trước.
Trong sân, những chi tiết nhỏ cũng đáng một lần dừng lại
Trước và quanh chính điện có nhiều hình thức tạo tác khác nhau: tượng đứng, những tượng đá nhỏ, bia và các công trình bằng đá dưới mái che. Ảnh trong bài cho thấy các tượng đá được khoác vải đỏ, đặt gần những mảng tường trắng và cột son. Màu vải mềm cạnh bề mặt đá xám tạo một nét gần gũi khác với những tác phẩm được giới thiệu trong nhà.
Ở một góc sân, các công trình đá và tên khắc trên trụ lại dẫn sự chú ý về ký ức của địa điểm. Có thể đọc bảng giới thiệu trước khi gọi một công trình là mộ, tháp hay bia tưởng niệm; hình dáng giống nhau không có nghĩa công dụng và câu chuyện đều giống nhau.
Không gian giữa phố thường có nhiều người tới lễ lẫn người tham quan. Một lượt ghé vừa đủ nên chừa lối đi, tránh đứng lâu ngay cửa điện và theo hướng dẫn chụp ảnh trong khu trưng bày. Những điều ấy giúp việc xem nghệ thuật đi cùng sự tôn trọng sinh hoạt của chùa.
Đi từ Kiyomizu-Gojo và sắp thời gian thế nào?
Địa chỉ chùa là 81-1 Rokurocho, Higashiyama-ku, Kyoto. Theo hướng dẫn của chùa, từ ga Kiyomizu-Gojo tuyến Keihan đi bộ khoảng 7 phút. Nếu dùng xe buýt, xuống trạm Kiyomizumichi rồi đi bộ khoảng bảy phút; tuyến cụ thể cần chọn theo điểm xuất phát của mình.
Tên ga Kiyomizu-Gojo không có nghĩa chùa nằm cùng một chỗ với Kiyomizudera. Khi tra đường, dùng 六波羅蜜寺 hoặc Rokuharamitsuji để đến đúng sân chùa trong phố. Một đoạn lên dốc tới Kiyomizudera là phần hành trình khác, cần thêm thời gian riêng.
Ocean gợi ý 45–60 phút nếu muốn xem khuôn viên và phần điêu khắc, chưa gồm di chuyển. Đây là thời lượng biên tập; người quan tâm mỹ thuật có thể dành lâu hơn. Phần sân, điện thờ và lượt xem Reiwakan có cách tổ chức khác nhau, nên xem hướng dẫn tham quan của chùa để chọn đúng phần mình muốn ghé và đối chiếu phí.
Với người gặp khó khăn khi di chuyển, nên hỏi chùa về lối vào và các phần không gian phù hợp trước chuyến đi. Không nên coi việc ga ở gần là đủ thông tin để kết luận toàn bộ tuyến xem đều dễ tiếp cận.
Ghép một buổi về nghệ thuật và đời sống Higashiyama
Các cách ghép dưới đây do Ocean gợi ý theo địa lý và sở thích; chọn một hướng thay vì cố đi hết.
- Điêu khắc và nghề gốm: kết hợp Rokuharamitsuji với nhà lưu niệm Kawai Kanjiro. Một nơi giữ nghệ thuật tôn giáo qua nhiều thế kỷ, nơi kia kể về một nghệ nhân và đồ dùng trong chính ngôi nhà của ông.
- Hai ngôi chùa, hai cách xem nghệ thuật: tiếp tục về Kenninji nếu muốn dành một buổi cho tượng, hội họa, kiến trúc và vườn. Giữ thời gian đủ để mỗi nơi có câu chuyện riêng.
- Thêm một điểm thờ tự gần Gion: bài Yasui Konpiragu giúp hiểu phiến đá phủ giấy nguyện ước và tín ngưỡng đón nhận những gắn kết tốt lành. Có thể chọn hướng này rồi nghỉ ở khu phố.
Điều đáng nhớ ở Rokuharamitsuji có thể đến từ một chi tiết rất nhỏ: những hình Phật nối khỏi miệng Kuya, nếp áo trên pho tượng ngồi, hay một hàng tượng đá có vải đỏ trong sân. Khi có câu chuyện để hiểu, một ngôi chùa không quá rộng vẫn đủ làm đầy một buổi khám phá Kyoto.
Gần đó, Rokudo Chinno-ji kể một câu chuyện khác của Higashiyama, qua truyền thuyết Ono no Takamura và tục đón tổ tiên trước mùa Obon.
Nếu muốn ghép điêu khắc Rokuharamitsuji với nhà Kawai Kanjiro, hãy dành một buổi phía nam Higashiyama. Phần hồ sơ và thủ tục visa du lịch Nhật Bản cũng cần nằm trong kế hoạch chuyến Nhật từ Việt Nam.
Trước chuyến đi, bạn có thể đang thắc mắc…
Vì sao tượng Kuya ở Rokuharamitsuji nổi tiếng?
Tượng do Kosho tạc thời Kamakura, thể hiện nhà sư đang đi và niệm Phật, với sáu hình Phật nhỏ nối ra từ miệng. Chi tiết gắn với sáu chữ 南無阿弥陀仏 và là nét đặc biệt của tác phẩm.
Tới chùa có luôn nhìn thấy tượng Quan Âm mười một mặt không?
Không nên mặc định như vậy. Đây là tượng kín của chùa, không trưng bày thường xuyên. Một lượt ghé thông thường có thể tập trung vào khuôn viên và các tác phẩm trong tuyến xem Reiwakan.
Nên dành bao lâu cho Rokuharamitsuji?
Ocean gợi ý 45–60 phút cho khuôn viên và phần điêu khắc, chưa tính di chuyển. Người yêu mỹ thuật có thể dành thêm thời gian đọc giới thiệu và xem từng tác phẩm.
Đi từ ga nào thuận tiện, có thể ghép với đâu?
Kiyomizu-Gojo trên tuyến Keihan cách khoảng bảy phút đi bộ theo chùa. Có thể ghép với nhà Kawai Kanjiro, Kenninji hoặc Yasui Konpiragu, chọn theo sở thích và quỹ thời gian.
Nếu bạn đang chuẩn bị chuyến đi từ Việt Nam, có thể xem thêm giấy tờ và thủ tục xin visa du lịch Nhật Bản.
