Một gian nhà gỗ, mấy chiếc ghế quanh bếp âm sàn, chiếc ấm treo phía trên. Nhìn từ tầng trên xuống, những đồ vật ấy nằm trong một khoảng nhà thoáng, không có vẻ xa cách thường gặp ở phòng trưng bày. Đây từng là nơi nghệ nhân gốm Kawai Kanjiro sống cùng gia đình. Ông làm việc, sắp đặt đồ đạc và tạo nên cái đẹp ngay trong những thứ dùng mỗi ngày; ngôi nhà ở Kyoto giữ lại được rất nhiều dấu vết của đời sống ấy.
Kawai Kanjiro là ai, và vì sao nên ghé ngôi nhà này?
Kawai Kanjiro / 河井寬次郎 (1890–1966) là nghệ nhân gốm sinh ở Shimane, có cuộc đời sáng tác gắn bó sâu sắc với Kyoto. Ngoài gốm, ông còn làm điêu khắc, viết và thiết kế đồ dùng. Bởi vậy, bước vào nhà lưu niệm không đơn thuần là đi xem những chiếc bình: căn nhà và cách bài trí cũng là một phần để hiểu người làm ra chúng.
Ông có xưởng và nơi ở tại khu Gojozaka từ năm 1920. Ngôi nhà hiện nay được xây theo thiết kế của ông năm 1937, rồi mở thành nhà lưu niệm năm 1973. Tên tiếng Anh thường gặp là Kawai Kanjiro's House hoặc Kawai Kanjiro Memorial House; đây là cùng một địa điểm ở phía đông Kyoto.
JNTO nhắc tới ngôi nhà khi giới thiệu nghề gốm và những cửa hàng thủ công quanh Kiyomizu. Nếu đã dành thời gian cho chùa và phố cổ, nơi này đem tới một phần Kyoto gần với cuộc sống hơn: một người làm nghề đã chọn sống ra sao giữa những vật mình yêu thích.
Những hoạt động và trải nghiệm tại Nhà lưu niệm Kawai Kanjiro
Bước vào gian nhà gỗ của người nghệ nhân
Ngôi nhà hai tầng có vẻ ngoài hòa với phố Kyoto, nhưng phía trong mang nhiều lựa chọn riêng. Những cột và xà lớn tạo cảm giác chắc chắn; khoảng thông tầng lại giúp gian sinh hoạt không bị nặng nề. Các phòng bố trí quanh khu trung tâm, nối với nhau bằng sàn, bậc và cầu thang gỗ.
Trong ảnh đầu bài, bếp irori nằm thấp xuống nền, bên trên treo một chiếc ấm. Ghế đặt quanh đó, ánh sáng đi qua các ô cửa giấy, còn sàn gỗ có những đường ghép và sắc nâu khác nhau. Nhìn tổng thể rồi tới gần từng món, người xem dễ nhận ra sự chăm chút không chỉ dành cho tác phẩm trưng bày.
Hồ sơ của Cơ quan Văn hóa Nhật Bản ghi nhận nhà chính là Di sản văn hóa hữu hình được đăng ký, với các chi tiết nhà phố Kyoto, gian sàn gỗ có bếp và vật liệu hoàn thiện màu trầm. Đây là một hình thức ghi danh di sản kiến trúc của Nhật, không phải danh hiệu Di sản thế giới UNESCO.
Điểm thú vị nằm ở việc căn nhà vẫn gợi một nơi từng có người ở. Một chiếc ghế hay tủ có thể được xem cả về dáng vẻ lẫn công dụng. Tuy nhiên, đồ trưng bày không mặc nhiên là đồ được dùng thử; khi tham quan, hãy theo chỉ dẫn của nhà lưu niệm về chỗ ngồi và những vật có thể chạm vào.
Tìm cái đẹp Mingei trong những vật dụng
Kawai là một trong những nhân vật gắn với phong trào Mingei, cùng những người như Yanagi Soetsu và Hamada Shoji. Có thể hiểu ngắn gọn Mingei là mối quan tâm tới vẻ đẹp của đồ thủ công trong đời sống bình thường, thay vì chỉ nhìn nghệ thuật qua các tác phẩm quý đặt riêng để ngắm.
Ở ngôi nhà này, ý tưởng ấy trở nên dễ hiểu hơn một định nghĩa. Bình gốm, bàn, ghế, chao đèn và đồ gỗ cùng hiện diện trong không gian sống. Nhiều món do Kawai thiết kế, làm ra hoặc sưu tầm; các tác phẩm và đồ vật liên quan đến bạn bè trong giới thủ công cũng giúp thấy thêm những mối gắn bó của ông.
Hiệp hội Bảo tàng Kyoto giới thiệu bộ sưu tập gồm gốm, chạm khắc gỗ, thư họa và thiết kế, với một số thay đổi trưng bày theo mùa. Vì thế, hai lần ghé có thể gặp những món khác nhau. Điều nối chúng lại là cách tác phẩm nằm cạnh đồ dùng và căn phòng, thay vì tách hẳn khỏi đời sống.
Không cần biết trước nhiều về men hay kỹ thuật nung để có một lượt xem thú vị. Màu sắc, dáng bình, độ dày của một chân ghế hay cách ánh sáng rơi trên gỗ đều là những điều dễ nhận thấy. Khi muốn tìm hiểu sâu hơn, nhãn và phần giới thiệu tại nhà lưu niệm sẽ giúp gắn điều đang thấy với câu chuyện của tác giả.
Quan sát bàn làm gốm và lò nung leo dốc
Phần xưởng khiến cuộc đời làm nghề của Kawai hiện lên cụ thể hơn. Bức ảnh dưới chụp bàn làm gốm cùng dụng cụ: bàn xoay tròn, que gỗ, cọ, những miếng tạo hình được đặt dọc mép bàn. Chúng không lấp lánh như một chiếc bình đã hoàn thành, nhưng kể về các thao tác cần có trước khi đất trở thành đồ gốm.
Trong khu đất còn giữ noborigama, loại lò có các buồng nối tiếp nhau theo độ dốc. Kawai tiếp nhận lò từ Kiyomizu Rokubei vào năm 1920. Hồ sơ di sản cho biết lò vốn có chín buồng, sau đó được chỉnh thành tám; đây là một trong số ít dấu tích lò leo dốc còn lại của nghề Kyo-yaki, Kiyomizu-yaki tại Gojozaka.
Ngôi nhà, xưởng và lò nằm cùng một nơi làm cho câu chuyện gốm không bị rút gọn thành hàng thành phẩm. Có chỗ tạo hình, có công trình dành cho nung, rồi lại có căn phòng để sống cùng đồ vật. Ba phần ấy giúp hiểu vì sao nhà lưu niệm là một điểm đến riêng, khác với việc chỉ ghé cửa hàng mua gốm.
Đây là nơi tìm hiểu di sản làm nghề, không nên mặc định vé vào gồm lớp nặn gốm hay xem lò vận hành. Nếu mục đích chính là tự tay làm sản phẩm, bạn cần tìm một chương trình trải nghiệm được tổ chức riêng.
Tới nhà lưu niệm và dành thời gian thế nào?
Địa chỉ là 569 Kanei-cho, Gojozaka, Higashiyama-ku, Kyoto. Theo thông tin du lịch của thành phố, có thể đi bộ khoảng 10 phút từ ga Kiyomizu-Gojo trên tuyến Keihan, hoặc đi xe buýt tới trạm Umamachi rồi đi thêm một đoạn ngắn.
Khi tra bản đồ, dùng tên 河井寛次郎記念館 hoặc Kawai Kanjiro's House để tới đúng lối vào. Ngôi nhà nằm trong khu phố, không phải một bảo tàng có quảng trường lớn phía trước. Lịch đi từ Kiyomizu-Gojo cũng khác đoạn lên chùa Kiyomizudera; hai tên cùng có Kiyomizu không có nghĩa ở cùng một chỗ.
Ocean gợi ý 45–60 phút cho gian nhà, đồ trưng bày và phần xưởng, lò, chưa gồm thời gian di chuyển. Người yêu gốm hoặc kiến trúc có thể dành lâu hơn. Đây là thời lượng biên tập để dễ sắp lịch, không phải quy định của bảo tàng.
Nhà có cầu thang và những chỗ chuyển cao độ; nên mang đồ gọn và chú ý khi di chuyển. Phí, giờ tham quan và hỗ trợ tiếp cận cho chuyến đi có thể đối chiếu qua thông tin liên hệ do Hiệp hội Bảo tàng Kyoto giới thiệu. Nếu đi cùng người gặp khó khăn với bậc thang, nên hỏi trước phần không gian có thể tham quan thuận tiện.
Một buổi về gốm, phố cổ và phía nam Higashiyama
Gợi ý của Ocean để ghép điểm theo sở thích, không phải tuyến tham quan bắt buộc.
- Gốm và khu Kiyomizu: ghé nhà lưu niệm, sau đó dành phần còn lại cho những cửa hàng gốm quanh Gojozaka và hướng tới Kiyomizudera. Hãy tính riêng đoạn lên dốc và thời gian xem chùa.
- Nhà nghệ sĩ và chùa Thiền: chọn nhà lưu niệm cùng Kenninji cho một buổi có hai kiểu không gian: đồ vật giữa căn nhà gỗ và kiến trúc, tranh, vườn trong chùa. Không cần thêm quá nhiều điểm mới thấy được sự khác nhau.
- Đọc thêm về nghệ thuật Kyoto: bài Bảo tàng Nghệ thuật Kyoto City KYOCERA mở sang một hướng khác ở Okazaki. Hai nơi khác khu vực, nên có thể chia thành hai buổi nếu muốn xem kỹ.
Nếu tiếp tục đi dạo phố sau lượt xem gốm, bạn có thể đọc trước về Sannenzaka và Ninenzaka để hình dung những con dốc phía Kiyomizu, hoặc Gion cho hướng về phía bắc. Chọn một hướng chính giúp bớt vòng lại và còn thời gian nghỉ.
Nhà Kawai Kanjiro lưu lại hình ảnh đẹp của một đời làm nghề mà không cần một không gian thật lớn. Sự chăm chút nằm ngay ở chiếc ấm bên bếp, mặt bàn, tủ gỗ và những dụng cụ đã qua tay người thợ. Sau một lượt ghé, đồ dùng quen thuộc có lẽ cũng trở thành thứ đáng ngắm kỹ hơn.
Nếu muốn tìm thêm một cách nhìn về tạo tác ở Kyoto, chùa Rokuharamitsuji gần khu Gojo giới thiệu những tác phẩm điêu khắc Phật giáo, nổi bật là tượng Kuya. Có thể ghép thành một buổi về nghệ thuật, dành thời gian riêng cho cả chùa và nhà nghệ sĩ.
Nếu muốn tìm hiểu thêm nghệ thuật tạo hình ở phía nam Higashiyama, có thể dành một chặng riêng cho Sanjusangendo và quần thể tượng Quan Âm. Nội dung tham quan khác với không gian nghệ nhân ở nhà lưu niệm; nên để đủ thời gian cho từng nơi.
Nếu muốn xem một khu phố vẫn làm gốm ở Kyoto, dành một chặng riêng tới Kiyomizuyaki Danchi ở Yamashina. Các xưởng ở đó kể tiếp câu chuyện nghề gốm khi nhiều lò rời Gojōzaka sang bên kia đồi.
Một buổi về gốm và phố Gojo có nhịp khác ngày đi nhiều chùa. Khi sắp xếp lịch Kyoto từ Việt Nam, hãy tính cả phần hồ sơ và thủ tục visa du lịch Nhật Bản cho chuyến Nhật.
Trước chuyến đi, bạn có thể đang thắc mắc…
Nhà lưu niệm Kawai Kanjiro có gì để xem?
Có gian nhà gỗ, đồ dùng và tác phẩm do Kawai thiết kế, làm hoặc sưu tầm, cùng xưởng gốm và dấu tích lò nung leo dốc. Đây là nơi ở và làm việc của ông, được mở thành nhà lưu niệm.
Có cần am hiểu gốm mới nên ghé không?
Không. Kiến trúc, nội thất và cách đồ vật nằm trong căn nhà cũng là những nét đáng xem. Người thích thủ công, đồ gỗ hoặc không gian sống Nhật Bản đều có thể tìm được điều quan tâm.
Nhà lưu niệm có phải lớp trải nghiệm làm gốm?
Không nên mặc định như vậy. Bài viết giới thiệu nhà, xưởng và di sản của Kawai; hoạt động tự làm gốm cần tìm chương trình trải nghiệm riêng.
Đi từ ga nào và nên dành bao lâu?
Có thể đi từ ga Kiyomizu-Gojo trên tuyến Keihan, khoảng 10 phút đi bộ. Ocean gợi ý 45–60 phút tham quan, chưa tính di chuyển; điều chỉnh nếu muốn xem kỹ tác phẩm hoặc kiến trúc.
Nếu bạn đang chuẩn bị chuyến đi từ Việt Nam, có thể xem thêm giấy tờ và thủ tục xin visa du lịch Nhật Bản.
