Có những nơi lưu dấu lịch sử bằng cả một cung điện. Ở Hokoji, câu chuyện lại nằm trên thân một quả chuông. Giữa lớp đồng sẫm màu là những hàng chữ nhỏ từng bị cuốn vào cuộc tranh chấp giữa hai dòng họ lớn. Một lượt ghé ở đây có thể khá ngắn, nhưng câu chuyện đằng sau nó sẽ nối thêm nhiều điều cho buổi đi bộ quanh phía nam Higashiyama.
Vì sao lời cầu bình an lại thành chuyện tranh chấp?
Trên chuông có cụm chữ 国家安康, thường đọc là Kokka ankō, mang nghĩa cầu cho đất nước bình an. Hai chữ 家 và 康 cũng là hai chữ tạo nên tên Ieyasu trong tiếng Nhật; ở đây, chúng bị ngăn bởi chữ 安.
Tokugawa Ieyasu đã viện cách sắp chữ ấy để phản đối nhà Toyotomi, cho rằng tên mình bị chia cắt. Bên cạnh đó còn có cụm 君臣豊楽, cũng được nhắc đến trong vụ tranh chấp. Một lời khắc trên đồ thờ vì thế trở thành cái cớ trong cuộc đối đầu chính trị vốn đã căng thẳng, góp phần dẫn tới các trận đánh ở Osaka.
Điều đáng nhớ không phải lời đồn rằng quả chuông tự mang một lời nguyền. Câu chuyện cho thấy cùng một hàng chữ có thể bị diễn giải theo những ý đồ khác nhau. Phân biệt điều được khắc với cách người ta vin vào nó sẽ giúp đoạn lịch sử này rõ ràng hơn.
Phía sau quả chuông là dấu tích một công trình lớn
Hokoji từng thuộc dự án dựng Đại Phật và đại điện do Toyotomi Hideyoshi khởi xướng vào cuối thế kỷ XVI. Trận động đất năm 1596 gây tổn thất lớn; sau khi Hideyoshi mất, con trai ông là Hideyori tiếp tục công cuộc tái thiết. Quả chuông được đúc trong giai đoạn ấy.
Đại điện xưa không còn nguyên vẹn để khách bước vào như một công trình được bảo tồn đầy đủ. Những đoạn tường ghép bằng đá lớn quanh khu di tích là một phần dấu vết còn lại. Bởi vậy, Hokoji cần được hiểu qua cả điều đang thấy lẫn phần lịch sử đã mất.
Hai điểm sát nhau cũng kể hai câu chuyện khác nhau: Toyokuni gắn với việc thờ Hideyoshi, còn Hokoji gắn với dự án Đại Phật và vụ chữ khắc trên chuông. Đọc thêm về Myohoin sẽ giúp nối các công trình thời ấy trong cùng vùng Shichijo.
Những hoạt động và trải nghiệm tại Chùa Hokoji
Bắt đầu từ quả chuông dưới mái gỗ
Hokoji, viết là 方広寺, nằm cạnh đền Toyokuni. Điểm thường được nhắc đến của chùa là quả chuông đồng đúc năm 1614, còn gác chuông bao quanh thuộc thời Minh Trị.
Trong bức ảnh đầu bài, khối chuông hiện ra sau hàng rào và chiếc chày gỗ treo phía trước. Những hàng núm tròn, mảng chữ và dáng chuông lớn tạo nên nhiều chi tiết để quan sát, dù không gian xung quanh khá gọn. Với nơi này, một tấm ảnh toàn cảnh giúp hình dung quy mô, còn ảnh cận cảnh mới mở ra câu chuyện đáng chú ý nhất.
Một khoảng trần nhiều hình vẽ
Phía trên chuông là những ô trần vẽ karyōbinga, hình tượng trong Phật giáo có đầu người, thân chim, gắn với cõi Tịnh độ. Ảnh chụp trần gác chuông cho thấy các hình vẽ nằm xen giữa những thanh gỗ, với dáng người và cánh chim uốn theo từng ô.
Chi tiết ấy đem đến một câu chuyện khác bên cạnh chính trị và chiến trận. Sau phần chữ khắc dày trên thân đồng, những hình vẽ trên gỗ giúp người đọc thấy thêm cách một không gian thờ tự được trang trí. Việc ngắm và chụp ảnh tại chỗ vẫn cần theo đúng khu vực được phép, không tự ý vượt rào hoặc tác động vào chuông.
Ghép Hokoji vào buổi đi bộ quanh Shichijo
Ocean gợi ý dành 20–40 phút để tìm hiểu gác chuông và khu vực được phép tiếp cận. Đây là thời lượng tham khảo cho một lượt ghé ngắn, không phải thời gian do chùa quy định. Người thích đọc kỹ lịch sử hoặc có chương trình tham quan riêng có thể cần lâu hơn.
Một cách ghép dễ hiểu là bắt đầu ở Toyokuni rồi sang Hokoji, vì hai nơi nằm cạnh nhau và có chung bối cảnh Toyotomi. Nếu muốn dành phần còn lại của buổi cho nghệ thuật, bạn có thể tìm hiểu Bảo tàng Quốc gia Kyoto; nếu quan tâm tượng Phật, hãy đọc cẩm nang Sanjusangendo trước khi chọn điểm tiếp theo.
Không cần ghép tất cả vào một lượt chỉ vì chúng ở gần nhau. Một nơi dành để đọc câu chuyện, một nơi dành để xem tranh hay tượng cũng đã đủ cho một buổi đi có chủ đích. Giá trị chính của Hokoji nằm ở lịch sử và hiện vật, nên có thể tìm hiểu quanh năm mà không phải đợi một mùa hoa riêng.
Đường đến, thời gian và những điều nên tra trước
Địa chỉ Hokoji là 527-2 Chaya-cho, Higashiyama-ku, Kyoto. Theo cổng thông tin du lịch học đường của Kyoto, từ ga Shichijo trên tuyến Keihan đi bộ khoảng 8 phút. Hai điểm dừng xe buýt được gợi ý là Umamachi và Hakubutsukan Sanjusangendo-mae, từ đó đi bộ khoảng 5 phút.
Khi tìm bản đồ, dùng cả tên Hokoji Kyoto và chữ 方広寺 để tránh nhầm với ngôi chùa cùng tên ở địa phương khác. Thời gian đi bộ còn tùy lối ra ga, chỗ qua đường và tốc độ của bạn.
Cẩm nang không áp một mức phí chung cho mọi phần tham quan. Nếu muốn xem thêm trong chính điện hoặc tham gia một đợt giới thiệu riêng, hãy đối chiếu phạm vi, giờ và chi phí trên trang thông tin du lịch Kyoto. Một lượt ghé gác chuông và một chương trình tham quan nội thất không nhất thiết có cùng điều kiện.
Nhà sư Bunnei Seikan, người soạn bài minh trên chuông, cũng gắn với Tentokuin trong quần thể Tofukuji. Lịch sử Tentokuin kể lại ảnh hưởng của vụ chuông đối với ngôi chùa; ngày nay, nơi ấy còn được biết đến với hoa cát cánh và vườn rêu.
Hokoji dễ nối với Toyokuni trong ngày Shichijo, rồi đi tiếp bảo tàng nếu còn giờ. Với chuyến Nhật từ Việt Nam, bạn có thể xem hồ sơ và thủ tục visa du lịch Nhật Bản khi sắp lịch.
Trước chuyến đi, bạn có thể đang thắc mắc…
Hokoji nổi tiếng vì điều gì?
Quả chuông đồng năm 1614 và vụ tranh chấp về chữ khắc gắn với Toyotomi–Tokugawa. Tranh trần gác chuông cũng là một chi tiết đáng tìm hiểu.
Có phải quả chuông mang lời nguyền?
Không nên kể như một sự thật siêu nhiên. Cách sắp chữ đã bị Ieyasu diễn giải thành lời xúc phạm và dùng làm cái cớ chính trị trong cuộc đối đầu với nhà Toyotomi.
Đại điện Đại Phật xưa còn nguyên không?
Không. Cần phân biệt quần thể Đại Phật trong lịch sử với những công trình và dấu tích còn thấy ở Hokoji. Đừng lên lịch với kỳ vọng được vào một đại điện khổng lồ còn nguyên vẹn.
Đi từ ga Shichijo mất bao lâu?
Nguồn du lịch Kyoto gợi ý đi bộ khoảng 8 phút. Ocean đề xuất khoảng 20–40 phút cho lượt ghé ngắn tại khu vực được phép tham quan.
Nên ghé đâu gần Hokoji?
Đền Toyokuni nằm cạnh chùa và có chung bối cảnh Toyotomi. Sanjusangendo, Myohoin và Bảo tàng Quốc gia Kyoto là những điểm gần để tìm hiểu thêm theo sở thích.
Nếu bạn đang chuẩn bị chuyến đi từ Việt Nam, có thể xem thêm giấy tờ và thủ tục xin visa du lịch Nhật Bản.
