Lối đá đi thẳng giữa hai hàng cây, dừng trước vài bậc thềm và một mái ngói lớn. Trong bức ảnh Kaihoji, thông vươn cành ngang hiên, gỗ sẫm và tường trắng nằm dưới lớp mái xám. Cảnh chùa khá kín đáo, nhưng phía sau địa chỉ ở Momoyama này là nhiều câu chuyện: khu đất từng gắn với gia đình Date, tranh gà của Ito Jakuchu và một truyền thống bữa chay mang theo văn hóa Hoàng Bá từ Trung Hoa sang Nhật Bản.
Kaihoji trong khu Momoyama
Kaihoji — 海宝寺, sơn hiệu Fukujusan, là chùa thuộc tông Hoàng Bá — Obaku tại quận Fushimi. Chùa được hình thành trong niên hiệu Kyoho, 1716–1736, gắn với thiền sư Kodo Gencho của Manpukuji.
Từ ảnh chính điện, dễ nhận ra mái ngói có những đầu trang trí vươn lên, hàng cột gỗ và các ô tường trắng ở phần trên. Sân có rêu, bụi cây cắt gọn và những đoạn dây giới hạn lối đi. Bức ảnh chụp năm 2009 lưu lại hình dáng công trình và khu vườn ở thời điểm ấy, không phải hình ảnh của một chương trình tham quan riêng.
Địa chỉ chùa ở Momoyama-cho Masamune, một phần tên phố cũng gợi về lịch sử nơi này. Khi chuẩn bị tuyến đi, tên Kaihoji nên đi cùng Fushimi hoặc địa chỉ đầy đủ, vì Nhật Bản còn những chùa cùng tên ở địa phương khác.
Những hoạt động và trải nghiệm tại Chùa Kaihoji
Khu đất của nhà Date và cây mộc cốc
Theo giới thiệu của chùa, khuôn viên nằm trên phần đất từng là dinh thự tại Fushimi của Date Masamune, người sáng lập phiên Sendai. Thành phố Kyoto cũng giới thiệu mối liên hệ giữa Kaihoji và khu dinh thự của gia đình Date.
Một dấu tích được nhắc đến là cây mokkoku, thường gọi là mộc cốc, tương truyền do Masamune trồng. Câu chuyện về cây gắn một tên tuổi lịch sử với cảnh quan sân chùa: bên cạnh nhà và đá còn có những lớp ký ức được giữ qua cây xanh.
Trong tuyến Momoyama, chi tiết này giúp hình dung vùng đất từng có nhiều dinh thự của các lãnh chúa quanh thành Fushimi. Các tên phố mang dấu vết lịch sử ấy vẫn là những mốc để tìm hiểu khu vực, dù công trình và cảnh quan đã đổi thay qua nhiều thời kỳ.
Quần kê đồ: tác phẩm từng phủ một căn phòng
Kaihoji gắn với Ito Jakuchu qua Gunkeizu — Quần kê đồ, bộ tranh đàn gà ông vẽ vào năm 1790. Tranh từng là một phần của nội thất phương trượng, trải trên các bề mặt cửa trượt và vách.
Hồ sơ Bảo tàng Quốc gia Kyoto ghi tác phẩm gồm chín mặt tranh thủy mặc trên giấy. Nếu tính cả phần đã mất, chiều dài liên tục của bộ tranh đạt khoảng 10 mét. Quy mô ấy cho thấy đây là hội họa dành cho cả căn phòng, nơi ánh nhìn của người đứng trong phòng có thể đi tiếp từ mặt tranh này sang mặt tranh khác.
Bản gốc hiện thuộc Bảo tàng Quốc gia Kyoto. Khi ghé Kaihoji, điều đáng tìm hiểu là nơi tác phẩm ra đời và câu chuyện lưu lại tại chùa; nếu muốn xem tranh gốc, hãy đối chiếu chương trình trưng bày của bảo tàng. Có thể xem trước thông tin tác phẩm tại hồ sơ Quần kê đồ của Bảo tàng Quốc gia Kyoto.
Căn phòng liên quan đến tác phẩm được gọi là “Jakuchu fudenage no ma”, gắn với giai thoại họa sĩ đặt bút xuống sau khi hoàn thành tranh. Tên gọi và giai thoại là một phần câu chuyện của chùa; việc vào xem phòng hay các tác phẩm khác cần theo hướng dẫn và chương trình của nhà chùa.
Phổ trà, bữa chay mang tinh thần cùng ăn
Kaihoji còn nổi tiếng với fucha ryori — ẩm thực Phổ trà, truyền thống bữa chay kiểu Trung Hoa gắn với tông Hoàng Bá và thiền sư Ingen. Trong lời giải thích của trụ trì, “phổ trà” mang ý nghĩa cùng dùng trà với mọi người; từ việc tiếp trà, thức ăn được dọn để cùng chia sẻ.
Đằng sau bữa ăn là cách đối đãi với nhau: người dọn bày tỏ lòng hiếu khách, người dùng bữa đáp lại bằng sự trân trọng. Trong chuyến ghé chùa, câu chuyện này mở thêm một lối tìm hiểu văn hóa Hoàng Bá, qua cách ăn và tiếp khách bên cạnh kiến trúc hay tranh vẽ.
Nếu muốn kết hợp dùng bữa, hãy liên hệ trước với chùa về khả năng sắp xếp, thời lượng, số người và nhu cầu ăn uống. Một bữa chay tôn giáo vẫn cần được hỏi rõ thành phần nếu có dị ứng hoặc chế độ ăn đặc biệt. Không nên đến với kỳ vọng luôn có suất ăn dành cho khách ghé ngang.
Đến Kaihoji từ JR Fujinomori hoặc Sumizome
Địa chỉ: 20 Momoyama-cho Masamune, Fushimi-ku, Kyoto. Website của chùa hướng dẫn đi bộ khoảng 8 phút từ ga JR Fujinomori, khoảng 10 phút từ ga Sumizome của Keihan, hoặc khoảng 12 phút từ Tambabashi của Keihan và Kintetsu.
JR Fujinomori khác với ga Fujinomori của Keihan. Khi lưu tuyến đi, nên giữ cả tên hãng tàu để tránh xuống nhầm ga. Tùy nơi xuất phát, chọn một tuyến thuận tiện rồi tính chặng đi bộ cuối, thay vì đổi tàu chỉ để giảm một ít phút đi bộ.
Ocean gợi ý khoảng 30–45 phút cho một lần ghé tìm hiểu kiến trúc và câu chuyện khuôn viên, chưa tính thời gian từ ga. Chương trình xem nội thất hoặc dùng bữa cần thời lượng riêng và liên hệ trước. Lối lên chính điện có bậc; người cần hỗ trợ tiếp cận nên hỏi về phần đường phù hợp.
Thông tin liên hệ và hướng dẫn đi được đặt trên website chính thức của Kaihoji. Khi có người hành lễ hoặc gia đình đến viếng, hãy giữ khoảng cách, đi theo lối hướng dẫn và hỏi trước về phạm vi chụp ảnh.
Tiếp nối tuyến Fushimi và dấu chân Jakuchu
Sekihoji là điểm nối theo chủ đề Jakuchu: một nơi gắn với tranh trên cửa và vách, một nơi có quần thể tượng đá theo phác thảo của họa sĩ. Hai chùa ở các địa chỉ riêng, cần thêm chặng di chuyển; phần Ngũ bách La Hán ở Sekihoji có quy định cấm chụp ảnh.
Với tuyến theo địa lý, đền Fujinomori có thể ghép khi đi qua ga Sumizome, để tìm hiểu thêm tín ngưỡng về ngựa và kiến trúc đền Shinto ở Fukakusa.
Nếu thích lịch sử Momoyama, thành Fushimi Momoyama giúp mở rộng câu chuyện về vùng đồi và thành lũy. Cần phân biệt tháp mô phỏng thế kỷ XX với thành lịch sử; cũng nên dành thêm thời gian đi lại trên tuyến đồi thay vì xem đây là một vòng sân chùa nối liền.
Nếu đi qua ga Sumizome, có thể thêm Bokusenji, ngôi chùa gắn với truyền thuyết anh đào màu mực. Đây là chặng ghé nhỏ trong phố, cần tính riêng đường từ Kaihoji.
Nếu mục tiêu là bữa phổ trà ở Kaihoji, hãy xác nhận cách tham gia trước khi chốt ngày Fushimi. Phần hồ sơ và thủ tục visa du lịch Nhật Bản cũng nên được chuẩn bị cho chuyến Nhật từ Việt Nam.
Trước chuyến đi, bạn có thể đang thắc mắc…
Kaihoji thuộc tông phái nào?
Kaihoji tại Fushimi là chùa Hoàng Bá, gắn với truyền thống của Manpukuji.
Tranh Quần kê đồ bản gốc có ở Kaihoji không?
Bộ tranh năm 1790 hiện thuộc Bảo tàng Quốc gia Kyoto. Muốn xem bản gốc cần đối chiếu chương trình trưng bày của bảo tàng.
Có thể ghé ăn Phổ trà mà không liên hệ trước không?
Nên liên hệ nhà chùa trước về khả năng sắp xếp, số người, thời lượng và nhu cầu ăn uống, thay vì mặc định có suất ăn cho khách ghé ngang.
Đi từ JR Fujinomori mất bao lâu?
Website của chùa hướng dẫn đi bộ khoảng 8 phút. JR Fujinomori khác với ga Fujinomori trên tuyến Keihan.
Kaihoji có thể ghép với điểm nào?
Sekihoji phù hợp theo câu chuyện Jakuchu; Fujinomori và thành Fushimi Momoyama là những lựa chọn theo tuyến khu vực, có thêm chặng di chuyển.
Nếu bạn đang chuẩn bị chuyến đi từ Việt Nam, có thể xem thêm giấy tờ và thủ tục xin visa du lịch Nhật Bản.
